Mesjasz – Sługa Pański Iz 53

W księdze Izajasza czytamy: Oto się powiedzie mojemu Słudze, wybije się, wywyższy i wyrośnie bardzo. Jak wielu osłupiało na Jego widok – – tak nieludzko został oszpecony Jego wygląd i postać Jego była niepodobna do ludzi – tak mnogie narody się zdumieją, królowie zamkną przed Nim usta, bo ujrzą coś, czego im nigdy nie opowiadano, i pojmą coś niesłychanego. Któż uwierzy temu, cośmy usłyszeli? na kimże się ramię Pańskie objawiło? On wyrósł przed nami jak młode drzewo i jakby korzeń z wyschniętej ziemi. Nie miał On wdzięku ani też blasku, aby na Niego popatrzeć, ani wyglądu, by się nam podobał. Wzgardzony i odepchnięty przez ludzi, Mąż boleści, oswojony z cierpieniem, jak ktoś, przed kim się twarze zakrywa, wzgardzony tak, iż mieliśmy Go za nic. Lecz On się obarczył naszym cierpieniem, On dźwigał nasze boleści, a myśmy Go za skazańca uznali, chłostanego przez Boga i zdeptanego.

Lecz On był przebity za nasze grzechy, zdruzgotany za nasze winy. Spadła Nań chłosta zbawienna dla nas, a w Jego ranach jest nasze zdrowie. Wszyscyśmy pobłądzili jak owce, każdy z nas się obrócił ku własnej drodze, a Pan zwalił na Niego winy nas wszystkich. Dręczono Go, lecz sam się dał gnębić, nawet nie otworzył ust swoich. Jak baranek na rzeź prowadzony, jak owca niema wobec strzygących ją, tak On nie otworzył ust swoich. Po udręce i sądzie został usunięty; a kto się przejmuje Jego losem? Tak! Zgładzono Go z krainy żyjących; za grzechy mego ludu został zbity na śmierć. Grób Mu wyznaczono między bezbożnymi, i w śmierci swej był [na równi] z bogaczem, chociaż nikomu nie wyrządził krzywdy i w Jego ustach kłamstwo nie postało. Spodobało się Panu zmiażdżyć Go cierpieniem. Jeśli On wyda swe życie na ofiarę za grzechy, ujrzy potomstwo, dni swe przedłuży, a wola Pańska spełni się przez Niego. Po udrękach swej duszy, ujrzy światło i nim się nasyci. Zacny mój Sługa usprawiedliwi wielu, ich nieprawości On sam dźwigać będzie. Dlatego w nagrodę przydzielę Mu tłumy, i posiądzie możnych jako zdobycz, za to, że Siebie na śmierć ofiarował i policzony został pomiędzy przestępców. A On poniósł grzechy wielu, i oręduje za przestępcami. (Iz 52:13-53:12)

Jest to jeden z fundamentalnych dla wiary mesjanicznej (chrystiańskiej, chrześcijańskiej) fragmentów Pisma. Wierzący w Jeszuę jako Mesjasza są jednomyślni w uznawaniu tego fragmentu za mesjański. Inaczej wygląda dziś sytuacja w łonie judaizmu rabinicznego. Fragment ten bywa interpretowany jako opis cierpienia całego narodu żydowskiego, gdzie owym sługą Pańskim jest nie Mesjasz lecz cały naród Izrael.

Według mojej wiedzy reinterpretacja fragmentu Iz 52:13-53:12 identyfikująca cierpiącego sługę Pańskiego jako cały naród Izraela, pojawia się po raz pierwszy w dziele Jehudy Halewiego pt.:Kuzari. Jest to bardzo ciekawa księga napisana pierwotnie w języku arabskim, opowiadająca o przyjęciu przez cały kraj Chazarów judaizmu. Autor Kuzari żył w latach 1074-1114, mieszkał w Hiszpanii, był wybitnym poetą, filozofem i medykiem. Kuzari zostało przetłumaczone na hebrajski przez Jehudę Ibn Tibona (ok.1120-1190)

O powodzie powstania tej reinterpretacji omawianego fragmentu ciekawie pisze dr Richard ‘Aharon’ Chaimberlin, mesjaniczny Żyd, redaktor pisma Petah Tikvah: „Interpretacja ta pojawiła się jako odpowiedź na chrześcijański antysemityzm, usiłowania “nawracania” Żydów na chrześcijaństwo i używania 53 rozdziału Izajasza jako żelaznego argumentu że tylko chrześcijaństwo jest prawdziwą religią. Oczywiście nasi czytelnicy wiedzą że Jeszua pozostawał lojalnym synem Izraela i nigdy się na żadną inną religię nie nawracał. Wiemy także że wcześni żydowscy talmidim (uczniowie) Jeszui pozostali Żydami. Pomysł by się nawracać na inna religię by podążyć za własnym żydowskim Mesjaszem nigdy nie przyszedłby im do głowy. Jednakże w późniejszych wiekach, chrześcijanie zaczęli wierzyć, że Żydzi powinni nawracać się na chrześcijaństwo, idea ta została zatwierdzona na Soborze w Nicei w 325 roku.”

Bardzo prawdopodobnym jest więc, iż reinterpretacja Iz 53 jest częścią zjawiska nazywanego teologią defensywną. Teologią obrony przed narzucaną wiarą chrześcijańską.

Nasuwa się jedno pytanie dlaczego w tak śmiały sposób używam słowa „reinterpretacja”. Czynię tak ponieważ istnieje wiele starożytnych dowodów iż tradycja Izreala odczytywała ten tekst jako mesjański. O to kilka z nich:

Midrasz Tanchuma (IV w n.e.) – komentując Izajasza 53:13 wiąże ten fragment z Mesjaszem: Napisano: „Oto się powiedzie mojemu Słudze, będzie nader wywyższony i bardzo wysoko wyniesiony.” To znaczy, że będzie wywyższony bardziej niż Abraham, o którym napisane jest „Podnoszę rękę swą do Pana”(Rdz.14:22). Będzie również wyniesiony bardziej od Mojżesza, o którym powiedziano: „Jak piastun nosi niemowlę” (Lb 11:12) . „Będzie nader wywyższony” – to znaczy że Mesjasz będzie ponad usługującymi aniołami.”

Midrasz Rabba(zbiór midraszy do Pięcioksięgu oparty na materiałach z okresu talmudycznego) : Bóg na początku uczynił przymierze z Mesjaszem i powiedział do niego: „Mój sprawiedliwy Mesjaszu, Ci którzy powierzą tobie swoje grzechy, założą na ciebie ciężkie jarzmo; twoje uszy będą słyszały wielkie urąganie, twoje usta posmakują goryczy, język twój przywrze do podniebienia (jak napisano w Psalmie 22:16) i twoja dusza osłabnie w żalu i w wzdychaniu. Czy jesteś usatysfakcjonowany tym?”. Mesjasz odpowiedział: „Z przyjemnością przyjmuję te wszystkie cierpienia, aby nie zginął nikt z Izraela”. Mesjasz natychmiast zaakceptował wszystkie cierpienia z miłością, jak jest napisane u Izajasza (53:7) „ Uciśniony jest i utrapiony”

Sifre (II w. n.e): Powiedział Rabbi Jose z Galilei: „Chodź i ucz się zasług Króla Mesjasza, który pogrążony był w żałobie z powodu odstępstwa naszego, jak jest napisane u Izajasza (53:5): Ale on był zraniony za nasze odstępstwa”.

Modlitwa Az Milifnei B’reiszit (modlitwa licząca sobie ponad 2000 lat, odmawiana niegdyś podczas święta Jom Kipur, dziś praktycznie nieobecna w modlitewnikach): Nasz sprawiedliwy Mesjasz (hebr. Meszijach Cidkeinu) odszedł od nas, ogarnia nas strach i nie ma juz nikogo, kto by nas usprawiedliwił. On niesie nasze niewierności i jarzmo naszych przewinień, Ten, który jest zraniony ze względu na nasze przewinienia. On niesie na ramionach ciężar naszych grzechów. Aby znaleźć przebaczenie za wszystkie nasze niewierności. W jego ranach znajdziemy uzdrowienie – o Wiekuisty i Jedyny, już czas, abyś stworzył go na nowo! Przyprowadź go z poza okręgu ziemi. Podnieś go z Seiru, aby zebrać nas ponownie na wzgórzach Lewanonu, przez ramię Jinona (Jinon – wg tradycji jedno z imion Mesjasza).

Ponadto materiały późniejsze:

Zohar (XIII w.): W Gan Eden jest jedno miejsce cierpień. Kiedy Mesjasz idzie do tego miejsca i przemawia do wszystkich cierpiących i smucących się, wszystkie cierpienia Izraela spoczywają na nim. Jeśli Mesjasz nie uwolniłby Izraela od cierpień i nie wziął ich na siebie, to nikt z Izraela nie przeżyłby kary jaka spadłaby za przekraczanie Tory. Jak jest napisane u Izajasza (53:4) “Zaiste on niemocy nasze wziął na się, a boleści nasze własne nosił”.

Współcześni Chasydzi Chabad przekonując o mesjaństwie r. Menachema Schneersona wskazują fragment Iz 53 utrzymując iż przepowiadał on choroby ich rebego.

Zebrał: Paweł Janiak

Źródła:

Richard „Aharon” Chaimberlin, „At-One-Ment” With God, Petah Tikvah 07/08/2004.
Rachmiel Frydland, Co rabini wiedzą o Mesjaszu?, Wydawnictwo Sofer, Kraków 1997
Victor Buksbazen, Ewangwelia zawarta w świętach Izraela, WBST, Warszawa 2005
David H. Stern, Komentarz żydowski do Nowego Testamentu, Vocatio, Warszawa2004
Bogusław Dutkowiak, kazanie-wykład, wygłoszonym na zjeździe JBP w Listopadzie 2004

Informacje o cytowanych dziełach rabinicznych:

Midrasz Tanchuma – midrasz opraty na naulach rabbiego Tanchumy bar Abba, palestyńskiego amoraity (talmudycznego mędrca) z IV w n.e.

Midrasz Rabba – zbiór midraszy do Pięcioksięgu oparty na materiałach z okresu talmudycznego.

Sifre – midrasz do Bamidbar i Dewarim pochodzenia tanaickiego ( II w. n.e.)

Zohar – komentarz do Biblii, napisany po aramejsku przez hiszpańskiego kabalistę Moszego de Leona w XIII wieku, a przypisywana Rabbiemu Symeonowi ben Jochajowi, słynnemu nauczycielowi Miszny.

Modlitwa Az Milifnei B’reiszit – znajduje się np. w modlitewniku Machzor L’Yom HaKippurim, Hebrew Publishing Company, 77-79 Delancey St, New York, NY. s. 287-288